1. TRANG BỊ CẦN THIẾT CHO PHÒNG SẠCH
Con người làm việc trong phòng sạch là một nguồn tạo ra bụi bẩn cho phòng. Khi con người di chuyển, có thể sản sinh tới 100000 hạt (kích thước lớn hơn 0,5 μm) và hàng ngàn hạt bụi cỡ micron mang theo người mỗi phút. Do vậy, với mỗi phòng sạch, người ta đều có giới hạn số người làm việc tương ứng với quy mô của phòng. Và để đảm bảo cho môi trường trong phòng, ngoài các máy móc trang bị cho các công việc thiết yếu trong phòng sạch, thì trang bị cho con người là rất cần thiết để giảm thiểu lượng bụi sản sinh.
Các trang thiết bị cần thiết cho người làm việc gồm:
- Quần áo bảo hộ: Thường là áo và quần liền một khối.
- Mũ bảo hộ để chùm đầu (ta nhớ tóc người cũng là nguồn bắt bụi)
- Giầy vải trùm kín chân
- Mặt nạ trùm mặt, có thể có cả bộ lọc khí thở ở mặt nạ, kính bảo vệ mắt, găng tay
Quần áo, mũ, mặt nạ, giầy thường làm bằng vải, có bên ngoài là bề mặt trơn, không bắt bụi, đồng thời đảm bảo cho con người dễ dàng di chuyển và hoạt động.
Trong ngành vật lý, khoa học vật liệu, phòng sạch thường dùng cho các công nghệ chế tạo vật liệu đòi hỏi độ sạch cao như: quang khắc, công nghệ màng mỏng (MBE, puttering, CVD...), công nghệ linh kiện bán dẫn, linh kiện điện tử, các hệ thống vi cơ điện tử (MEMS, NEMS), các phép phân tích tinh tế, các xử lý lý hóa... Đến đây, chắc bạn đọc tự trả lời được câu hỏi "Tại sao phải dùng phòng sạch?", nếu chưa trả lời được, hãy tưởng tượng, công nghệ chế tạo các linh kiện kích thước chỉ cỡ micromet đến nanomet, chỉ cần một lượng bụi nhỏ bám vào có thể làm thay đổi hoàn toàn tính chất của sản phẩm.
Khu vực trung gian thay đồ để vào phòng sạch
Khu vực đầu tiên khi bạn bước vào phòng sạch sẽ là khu vực thay đồ (hình 14). Đây là một khoang trung gian trước khi đến các phòng chức năng, có độ sạch không cao. Ở đó, bạn sẽ phải mặc đồ bảo hộ theo đúng quy trình và đảm bảo không làm bẩn khu vực này rồi mới bước vào khu làm việc. Sau khi kết thúc công việc, trước khi ra khỏi phòng sạch, người làm cũng phải cởi bỏ đồ bảo hộ theo đúng tiến trình và ra khỏi phòng.
2. AN TOÀN TRONG PHÒNG SẠCH
Trong phòng sạch, ngoài việc độ sạch không khí được khống chế, còn các yếu tố khác là độ ẩm phải điều khiển ở mức đủ thấp, áp suất, nhiệt độ... được duy trì ở mức độ thích hợp, đảm bảo vô trùng.
Vì thế, điều đầu tiên mà mỗi người làm việc trong phòng sạch đều phải tuân thủ đó là các quy tắc an toàn lao động để đảm bảo an toàn. Ở các nước phát triển, mỗi người trước khi vào làm ở phòng sạch đều được học rất cẩn thận các quy tắc làm việc trong phòng sạch, mà ban đầu luôn là các quy tắc an toàn lao động:
- Thoát ra khỏi phòng sạch như thế nào khi có các tai nạn đột xuất (cháy, nổ, chập điện...); các xử lý cần thiết cho các tai nạn này.
- Làm thế nào để giảm thiểu các tai nạn và đảm bảo an toàn lao động bằng các quy tắc sử dụng cũng như làm việc trong phòng một cách khoa học và chính xác.
- Các quy tắc để không làm nhiễm bẩn phòng: bỏ các vật dụng có thể dễ bắt bụi như áo len, mỹ, găng tay ấm, áo khoác...
- Sử dụng, di chuyển, và bỏ các hóa chất, các vật dụng thí nghiệm đúng quy tắc.
- Sử dụng các thiết bị trong phòng đúng quy trình.
Làm việc trong phòng sạch ở NASA
Chúng ta hãy tưởng tượng việc làm sai quy tắc trong phòng sạch, ngoài việc sẽ làm nhiễm bẩn phòng (sẽ rất hại cho hệ thống làm sạch), đồng thời có thể rất dễ xảy ra các tai nạn, hỏng hỏng và gây thiệt hại lớn về người và tài sản. Ở nước Anh (tôi không rõ các nước khác thế nào), trước khi vào làm việc độc lập trong phòng sạch, người lao động phải trải qua khóa học về an toàn lao động, ký xác nhận tuân thủ các quy tắc an toàn và vượt qua kỳ kiểm tra các quy tắc này nhằm đảm bảo an toàn cho phòng sạch.
3. KIỂM ĐỊNH PHÒNG SẠCH
Kiểm định phòng sạch là kiểm tra một hệ thống chất lượng và kiểm định phòng sạch là một phần quan trọng của việc thực hành sản xuất tốt. Người kiểm định phòng sạch cần phải am hiểu về hoạt động của phòng sạch và có hiểu biết về ô nhiễm vi khuẩn cũng như được đào tạo đặc biệt.
Phương pháp kiểm định trong phòng sạch được thiết kế để xác minh bằng chứng khách quan của các quy trình và cung cấp bằng chứng hành động để loại bỏ hoặc giảm các khu vực có vấn đề. Kiểm định chất lượng phòng sạch không chỉ nên báo cáo sự không phù hợp và hành động khắc phục, nó cũng cần làm nổi bật các lĩnh vực thực hành tốt. Đánh giá rủi ro đóng một phần quan trọng vì một mục tiêu của kiểm định phòng sạch, là đánh giá tính dễ bị nhiễm khuẩn của phòng sạch.
Chúng bao gồm các phương pháp như phân tích hiệu ứng (FMEA) và Phân tích mối nguy và các điểm kiểm soát quan trọng (HACCP)
Quy định khi kiểm định phòng sạch.
3.1. Không gian và thiết kế
Để bắt đầu kiểm định phòng sạch gồm những gì, việc cần làm là xem xét liệu phòng sạch có phù hợp với mục đích sản xuất hay chưa, Thiết kế có hợp lý không? Các vấn đề chính liên quan đến không gian và thiết kế là gì? Một trong những mối quan tâm chính là liệu có đủ không gian để thực hiện các hoạt động hay không và liệu các khu vực đó có được thiết kế chính xác để ngăn chặn việc ô nhiễm hay không.
3.2. Quy trình xử lý
Kiểm định phòng sạch cần kiểm tra dòng nguyên liệu trong toàn bộ phòng sạch vơi trọng tâm cụ thể về cách thức vận chuyển sản phẩm vào và ra khỏi phòng sạch, và cách thức sản phẩm được di chuyển xung quanh. kiểm định phòng sạch cần đánh giá các biện pháp kiểm soát nào được áp dụng để bảo vệ quy trình và sản phẩm khỏi bị nhiễm bẩn.
Người kiểm định phòng sạch nên xem xét phòng sạch phù hợp cho các hoạt động diễn ra trong khu vực. Ở đây, cần xem xét cả các loại phòng sạch và các lớp phòng sạch ISO 14644. Với điều này, người kiểm định phòng sạch sẽ triển khai 3 phương án:
– Khi phòng sạch được chứng nhận lần cuối cho các hoạt động HVAC? Là tần suất chứng nhận đầy đủ (đó là tối thiểu sáu tháng cho các khu vực lấp đầy vô trùng và 12 tháng cho các phòng sạch khác)?
– Có chứng chỉ lọc HEPA không? Phòng sạch có đáp ứng với tiêu chuẩn?
– Việc kiểm tra lượng hạt bụi được thực hiện theo ISO 14644? Địa điểm được chọn như thế nào? Là khối lượng chính xác của không khí được thực hiện?
3.3. Kiểm soát vật lý
Mặc dù chứng nhận là quan trọng, hoạt động liên tục được cho là quan trọng nhất. Hoạt động vật lý của phòng sạch tập trung vào hệ thống thông gió sưởi ấm và điều hòa không khí (HVAC). Mối quan tâm hàng đầu là kiểm soát ô nhiễm và đảm bảo rằng các phòng sạch có nguồn cung cấp không khí phù hợp, thông qua các bộ lọc không khí hiệu quả cao (HEPA). Điều này là để duy trì chênh lệch áp suất chính xác và cung cấp không khí ở mức độ hạt đủ thấp phù hợp với loại hoặc cấp phòng sạch. Có lẽ vấn đề đầu tiên cần kiểm tra là tiêu phòng sạch, nếu nó được thực hiện theo tiêu chuẩn đã được phê duyệt (như ISO 14644) và liệu tất cả các thử nghiệm cần thiết đã được hoàn thành hay chưa.
Những bài kiểm tra chứng nhận phòng sạch nằm trong các lĩnh vực sau:
- Kiểm soát các hạt trong không khí,
- Đủ luồng không khí và thay đổi không khí,
- Chênh lệch áp suất dương,
- Kiểm tra bộ lọc HEPA,
- Nhiệt độ, độ ẩm và ánh sáng.
Kiểm toán viên cần kiểm tra xem các thử nghiệm đã được thực hiện bởi các kỹ sư có thẩm quyền hay chưa, các thử nghiệm đã được tiến hành với tần suất phù hợp và kết quả thử nghiệm đáp ứng các tiêu chí chấp nhận theo yêu cầu của tiêu chuẩn đã được phê duyệt.
Liên quan đến các tiêu chí kiểm tra trên và có tính đến các khía cạnh khác của hoạt động vật lý của phòng sạch và thiết bị không khí sạch, những điểm mà kiểm toán viên cần xem xét là:
- Thiết bị luồng không khí một chiều và hệ thống HVAC có phục vụ các khu vực hoạt động vô trùng được xác nhận và trong ngày không?
- Bộ phận nào thực hiện xác nhận?
- Xác nhận đã được phê duyệt bởi QA?
- Là báo cáo được ban hành? Nếu có, báo cáo đã được chuyển cho QA để xem xét chưa?
- Các bộ lọc đại diện cho một phần quan trọng của hoạt động phòng sạch và được thảo luận chi tiết hơn dưới đây.
Kiểm soát vật lý
Tất cả các bộ lọc đều có xếp hạng hiệu quả và cần được kiểm tra định kỳ về rò rỉ. Ngoài ra, các bộ lọc được nghiên cứu để thâm nhập hạt. Loại bộ lọc được sử dụng trong phòng sạch sẽ được chọn bởi người quản lý phòng sạch. Một loại bộ lọc HEPA phổ biến là loại có tỷ lệ hiệu quả 99,997%. Đánh giá dựa trên kích thước hạt 0,3 Thaym và lớn hơn (về mặt lý thuyết chỉ có 3 trong số 10.000 hạt ở kích thước 0,3mmm có thể xuyên qua bộ lọc). Người kiểm định phòng sạch nên xem lại điều này.
Ngoài sự xâm nhập của các hạt, các bộ lọc tạo thành một phần của các thiết bị luồng khí đơn hướng cần được kiểm tra về tốc độ không khí. Ở đây Người kiểm định phòng sạch nên kiểm tra:
- Tần số để đo tốc độ không khí qua bộ lọc là gì?
- Làm thế nào thường được đo vận tốc không khí?
- Là vận tốc dòng khí trong các thông số vận hành? (Ở đây cần lưu ý rằng EU GMP xác định phạm vi tốc độ không khí ở độ cao làm việc: 0,45m / s +/- 20% (một chiều). Tuy nhiên, FDA không chỉ định tiêu chí và thay vào đó yêu cầu vận tốc không khí phải được chứng minh bằng người dùng và được lấy mẫu sáu inch từ mặt bộ lọc).• Trường hợp, liên quan đến mặt bộ lọc, vận tốc không khí được đo từ đâu? (nghĩa là, gần mặt bộ lọc hoặc ở độ cao làm việc?)+• Thiết bị được sử dụng để đo vận tốc không khí là gì và thiết bị này có được hiệu chuẩn không?
- Đối với các bộ lọc không khí, có một quy trình bằng văn bản chỉ định tần suất kiểm tra và thay thế không? Cơ sở có các hệ thống xử lý không khí riêng biệt, nếu được yêu cầu, để ngăn ngừa ô nhiễm (ví dụ, nơi sản xuất kháng sinh)?
Người kiểm định phòng sạch nên xem xét các nghiên cứu trực quan hóa luồng không khí để xác định rằng các khu vực cần luồng không khí một chiều được bảo vệ.
Áp lực dương là một tính năng hoạt động thiết yếu của phòng sạch. Để duy trì chất lượng không khí trong phòng sạch, áp lực của một phòng nhất định phải lớn hơn so với phòng cấp thấp hơn. Điều này là để đảm bảo rằng không khí không đi từ các khu vực lân cận ‘bẩn hơn’ vào phòng sạch cao cấp hơn. Cơ sở sẽ thiết lập các giới hạn phù hợp cho chênh lệch áp suất (như hướng dẫn 15 P2020 Pascals so với các phòng cấp thấp hơn thường được sử dụng). Kiểm toán viên nên yêu cầu xem bản đồ chênh lệch áp suất, với tầng áp suất được đánh dấu rõ ràng.
Hơn nữa, kiểm toán viên nên yêu cầu dữ liệu đo lường ví dụ về chênh lệch áp suất giữa mỗi phòng và tất cả các không gian xung quanh và giữa hai phòng.
3.4. Nhân sự
Trong quá trình kiểm toán, kiểm toán viên cần kiểm tra xem có đúng số lượng nhân viên được đào tạo phù hợp hay không. Người kiểm định phòng sạch cũng nên kiểm tra cách nhân viên vào phòng sạch và hoạt động trong phòng sạch. Điều này cũng sẽ bao gồm kiểm tra các phòng thay đồ.
Nhân viên cũng phải có khả năng chứng minh rằng họ nhận thức được cách thực hành phòng sạch tốt; ví dụ, họ cần tuân thủ các thực hành vệ sinh tốt
3.5.Giám sát môi trường và kiểm soát vi sinh vật
Giám sát môi trường được áp dụng cho tất cả các loại phòng sạch trong lĩnh vực khoa học đời sống. Kiểm toán viên phải xem xét liệu có chương trình giám sát môi trường toàn diện và có hệ thống hay không (và chương trình đó có được ghi lại không).
Các điểm quan trọng để kiểm tra bao gồm:
- Có một chương trình giám sát môi trường cho phòng sạch? Các quy trình hoạt động tiêu chuẩn (SOP) có tại chỗ và đúng ngày không?
- Tần suất giám sát là gì?
- Các vị trí giám sát được lựa chọn như thế nào? Là các địa điểm đã được lựa chọn phù hợp – đã được tham khảo cho các nghiên cứu trực quan luồng không khí để lựa chọn các địa điểm giám sát môi trường? Kiểm toán viên cần xem xét kế hoạch lấy mẫu giám sát môi trường.
- Giám sát có bao gồm tất cả các vị trí, bao gồm các khu vực khó làm sạch như tường, sàn và trần nhà không?
- Chương trình giám sát có thể cho biết liệu tần số làm sạch và khử trùng có phù hợp không?
- Là giám sát được thực hiện trong trạng thái hoạt động hoặc không hoạt động? (ở đây, trạng thái hoạt động được coi là đại diện hơn cho các điều kiện xử lý).
- Các phương tiện truyền thông văn hóa đã được thử nghiệm thúc đẩy tăng trưởng?
- Đối với phương tiện được sản xuất trong nhà, có tải trọng hấp chuẩn hóa và xác nhận cho phương tiện dinh dưỡng được sử dụng để theo dõi môi trường không?
3.6. Làm sạch và khử trùng
Một khía cạnh thiết yếu của quản lý phòng sạch là quy trình làm sạch và khử trùng, và một chương trình áp dụng cho tất cả các loại phòng sạch và môi trường được kiểm soát. Kiểm toán viên phải xem xét nếu cơ sở có các quy trình bằng văn bản mô tả chi tiết đầy đủ về lịch làm sạch, phương pháp, thiết bị và vật liệu. Điều quan trọng là phải kiểm tra các chất tẩy rửa và chất khử trùng là phù hợp và tương thích.
Điều quan trọng cần lưu ý là không có danh sách kiểm tra quy định đề ra nào có thể được chọn và sử dụng. Mỗi phòng sạch là khác nhau và người kiểm định sẽ cần phải nắm vững các hoạt động và hoạt động trong phòng sạch cụ thể để tiến hành kiểm định hiệu quả. Trọng tâm chính phải luôn luôn được kiểm soát ô nhiễm.
